Wideo-instalacja zatytułowana „Źródła poznania” prezentowana na wystawie „Kolaż/Collage” w Ptaptach w Poznaniu, 2013.
Wideo-instalacja Źródła poznania odwołuje się do szamanizmu jako jednej z najstarszych form poznawania i definiowania świata – sposobu na nazwanie, zrozumienie i doświadczenie otaczającej nas rzeczywistości.
Szamanizm wywodzi się z górnego paleolitu (ok. 7–10 tys. lat p.n.e.). To czas nomadyzmu, gospodarki pasterskiej, kultu Wielkiej Bogini oraz silnego poczucia wspólnoty z Naturą. Jest to praktyka o charakterze uzdrowicielskim i wróżbiarskim, zakorzeniona w magii przyrody i głębokim doświadczeniu jedności życia.
Zdumiewająca jest uniwersalność i spójność tych praktyk – niezależnie od szerokości geograficznej czy epoki. Motywy takie jak ekstaza i trans, „choroba szamańska” (symboliczna śmierć i odrodzenie adepta) czy poczucie jedności wszelkiego istnienia powracają w różnych kulturach świata.
Szaman w tym ujęciu jest pionierem świadomości – istotą połączoną z wymiarem widzialnym i niewidzialnym. W stanie transu przekracza ograniczenia ego i cielesności. Nie ma już „ja” oddzielonego od świata – jest doświadczenie, przepływ, relacja.
Kluczową rolę odgrywa tu psyche – energetyczny i wyobrażeniowy wymiar człowieka. To ona staje się tłumaczem doświadczeń duchowych. Dzięki zdolności tworzenia obrazów psyche przekształca odbierane sygnały i formy energii w symbole możliwe do zrozumienia. Wyobraźnia nie jest tu fantazją, lecz narzędziem poznania.
Wymiar duchowy jest wymiarem energetycznym, powiązanym ze światem fizycznym. Każde działanie dokonane w przestrzeni subtelnej ma swoje konsekwencje w rzeczywistości materialnej. W tym sensie szaman, pracując z energią w świecie duchowym, wpływa na świat fizyczny.
Szczególnie fascynuje mnie rola sztuki w szamanizmie. Doświadczenie transcendencji domaga się zapisu – w znaku, symbolu, piktogramie, rytuale, języku. Wierzę, że źródłem sztuki jest właśnie to pierwotne doświadczenie duchowe.
W pracy Źródła poznania zapis transu i szamańskiej podróży ukazany jest w formie wideo – poprzez psychodeliczne wizje natury i archetypowe symbole, takie jak oko czy pępek. Obraz przedstawia przenikające się struktury, zależności i połączenia człowieka z archetypem oraz z Naturą. Film staje się wizualnym zapisem doświadczenia, który rodzi się z przeżycia.
Drugim elementem instalacji są talerze wypełnione wodą, na których namalowałam prastare symbole. Pełnią one funkcję metaforycznych studni i źródeł – miejsc, z których można czerpać archaiczną wiedzę. Znaki te zaczerpnięte są z rysunków obecnych na szamańskich bębnach – wehikułach umożliwiających metafizyczną podróż.
Między innymi spirala – według opowieści buriackiego szamana, którego poznałam na wyspie Olchon nad Bajkałem – była pierwszą formą wyłaniającą się z Chaosu, filtrem, przez który zaczął powstawać Ład. W pracy pojawia się także motyw gwiazdy, postaci szamana i zwierząt – jako zapis podstawowych form bytu oraz harmonijnej koegzystencji wszystkich istnień.
Źródła poznania są próbą powrotu do pierwotnego sposobu widzenia świata – takiego, w którym poznanie nie oddziela od natury, lecz prowadzi ku głębszej jedności.
— Izabela Ewa Ołdak
